Francisco de Goya (1746–1828) geldt als een van de meest invloedrijke kunstenaars uit de Europese kunstgeschiedenis en wordt vaak gezien als de schakel tussen de oude meestertraditie en de moderne kunst. Zijn carrière begon in de late 18e eeuw, toen hij naam maakte met levendige ontwerpen voor wandtapijten waarin feestelijkheden, spel en het dagelijks leven van het Spaanse volk centraal stonden. Deze vroege werken ademen nog een relatief lichte en optimistische sfeer.
De historische gebeurtenissen rond de napoleontische invasie van Spanje confronteerden Goya met geweld en maatschappelijke ontwrichting. Zijn kunst werd donkerder en introspectiever, en hij begon de irrationaliteit van de mens en de broosheid van beschaving te onderzoeken. Zijn prentseries en latere schilderijen tonen een kunstenaar die steeds minder vertrouwen stelde in vooruitgang en rede.
La romería de San Isidro, dit indrukwekkende werk, meestal vertaald als Pelgrimstocht naar San Isidro, behoort tot Goya’s latere en meest raadselachtige creaties. Het maakte deel uit van de zogenaamde Black Paintings, muurschilderingen die hij rechtstreeks aanbracht op de muren van zijn huis, de Quinta del Sordo.
Op het eerste gezicht toont het schilderij een religieuze processie ter ere van Isidore the Laborer, de patroonheilige van Madrid. Maar in plaats van een vreugdevolle viering zien we een compacte massa figuren die bijna spookachtig uit een donker landschap opduikt. Gezichten lijken vervormd, blikken leeg of verontrustend alsof het feest is veranderd in een collectieve trance.
Veel kunsthistorici interpreteren het werk als een reflectie op massagedrag en menselijke irrationaliteit. Waar een bedevaart traditioneel verbonden is met hoop en gemeenschap, suggereert Goya hier eerder vervreemding en existentiële onzekerheid.
Goya’s late werk, waaronder La romería de San Isidro, breekt radicaal met academische schoonheidsidealen. Hij schilderde niet langer om te behagen, maar om te onderzoeken wat er schuilgaat in de menselijke psyche. Daarmee liep hij vooruit op stromingen als het romantisme en zelfs het expressionisme.
Vandaag wordt Goya gezien als een pionier die kunst veranderde in een middel voor persoonlijke en maatschappelijke reflectie. Zijn oeuvre toont niet alleen de wereld zoals die zichtbaar is, maar ook zoals die wordt ervaren: vol dromen, angsten en tegenstrijdigheden.
